Μιά μέρα ένα ανώνυμο δώρο βρέθηκε στο κατώφλι μου-ο πρώτος τόμος από το Κεφάλαιο του Καρλ Μαρξ, σε μιά καφέ χαρτοσακούλα. Ήταν κάποιο αστείο; Ήταν σοβαρό; Καί ποιός το είχε στείλει; Αυτό, δεν το ανακάλυψα ποτέ. Αργά εκείνο το βράδυ, γυμνός στο κρεβάτι, το ξεφύλισα. Η αρχή ήταν δυσνόητη, δεν μπορούσα να το καταλάβω, αλλά όταν έφτασα στο κομμάτι για τις ζωές των εργατών -τους μεταλλωρύχους, τα παιδιά εργάτες- ξαφνικά ένιωσα τον εαυτό μου να αναπνέει πιο αργά. Πόσο θυμωμένος ήταν. Σε κάθε σελίδα, ξανά και ξανά. Τότε επέστρεψα σ'ένα προηγούμενο κομμάτι, καί διάβασα μια φράση που δεν είχα ξανακούσει πριν, μιά περίεργη, ανησυχητική, κάπως άσχημη φράση: αυτό ήταν το κεφάλαιο για το "φετιχισμό του εμπορεύματος". Ήθελα να κατανοήσω αυτή τη φράση που αντηχούσε τόσο περίεργα, αλλά μπορούσα να καταλάβω, πως για να την κατανοήσεις, όλη σου η ζωή θα έπρεπε μάλλον να αλλάξει.
Η εξήγηση του ήταν πολύ περίπλοκη. Χρησιμοποιούσε ως παράδειγμα τη φράση "Είκοσι γιάρδες λινό αξίζουν δύο λίρες." Οι άνθρωποι λένε πως κάθε πράγμα έχει μια συγκεκριμένη αξία. Εκείνο αξίζει τόσο. Αυτό το παλτό, αυτό το πουλόβερ, αυτή η κούπα καφέ: κάθε τι αξίζει όσο κάποια ποσότητα χρημάτων, ή κάποιο πλήθος άλλων πραγμάτων -ένα παλτό όσο τρία πουλόβερ, ή τόσα χρήματα αντίστοιχα- λες και αυτό το παλτό, που εμφανίστηκε ξαφνικά στη γη, περιείχε κάπου εντός του ένα ποσό αξίας, σαν μια εσωτερική ψυχή, σαν το παλτό να ήταν κάποιο φετίχ, ένα φυσικό αντικείμενο που περιέχει μια ζωντανή ψυχή. Αλλά τι καθορίζει πραγματικά την αξία του παλτού; Η αξία του προέρχεται από την ιστορία του, την ιστορία όλων των ανθρώπων που συμμετείχαν στην παραγωγή κι την πώλησή του και όλες τις συγκεκριμένες σχέσεις που αυτοί είχαν μεταξύ τους. Κι αν αγοράσουμε το παλτό, κι εμείς σχηματίζουμε σχέσεις με όλους αυτούς τους ανθρώπους, καί παρ' όλα αυτά κρύβουμε αυτές τις σχέσεις απο την ίδια μας τη συναίσθηση, υποκρινόμενοι πως ζούμε σ'έναν κόσμο που τα παλτό δεν έχουν ιστορία αλλά απλώς πέφτουν από τον παράδεισο με τις τιμές σημειωμένες μέσα τους. "Μου αρέσει αυτό το παλτό", λέμε, "Δεν είναι ακριβό", λες κι αυτό είναι ένα στοιχείο για το παλτό κι όχι το τέλος μιάς ιστορίας για όλους τους ανθρώπους που το έφτιαξαν και το πούλησαν, "Μου αρέσουν οι εικόνες σ'αυτό το περιοδικό."
Μιά γυμνή γυναίκα σκύβει πάνω από ένα φράχτη. Ένας άνδρας αγοράζει ένα περιοδικό καί κοιτάει την εικόνα της. Οι μοίρες αυτών των δύο είναι συνδεδεμένες. Ο άνδρας έχει πληρώσει τη γυναίκα για να βγάλει τα ρούχα της και να γείρει πάνω απο το φράχτη. Η φωτογραφία περιλαμβάνει την ιστορία της -της στιγμής που η γυναίκα ξεκούμπωσε το πουκάμισό της, το πως ένιωσε, το τι είπε ο φωτογράφος. Η τιμή του περιοδικού είναι ένας κώδικας που περιγράφει τις σχέσεις μεταξύ όλων αυτών των ανθρώπων -της γυναίκας, του άνδρα, του εκδότη, του φωτογράφου- ποιός έδωσε τις εντολές, ποιός τις υπάκουσε. Η κούπα του καφέ εμπεριέχει την ιστορία των χωρικών που μάζεψαν τους καρπούς, πως κάποιοι απ'αυτούς λιποθύμησαν από τη ζέστη του ήλιου, πως κάποιους τους ξυλοκόπησαν και κάποιους τους κλώτσησαν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου