Δευτέρα 12 Σεπτεμβρίου 2016

Επιστρέφοντας στο μηδέν της ανταλλακτικής αξίας




Στις κρίσεις ξεσπά μια κοινωνική επιδημία που σε κάθε άλλη προηγούμενη εποχή θα φαινόταν σαν παραλογισμός, η επιδημία της υπερπαραγωγής. Η κοινωνία ξαφνικά βρίσκεται πάλι πίσω σε κατάσταση στιγμιαίας βαρβαρότητας. (K. Μαρξ-Φ. Ένγκελς, Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος, 1848)

To αληθινό όριο της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής είναι το ίδιο το κεφάλαιο, είναι το γεγονός ότι το κεφάλαιο και η αυτοαξιοποίησή του εμφανίζονται σαν αφετηρία και τέρμα, σαν κίνητρο και σκοπός της παραγωγής, ότι η παραγωγή είναι παραγωγή για το κεφάλαιο και όχι αντίστροφα [..] Υπερπαραγωγή κεφαλαίου, και όχι ξεχωριστών εμπορευμάτων - αν και η υπερπαραγωγή κεφαλαίου περιλαμβάνει πάντα την υπερπαραγωγή εμπορευμάτων - δεν σημαίνει τίποτα άλλο από υπερσυσσώρευση κεφαλαίου. (Κ. Μαρξ, Το Κεφάλαιο, τ. ΙΙΙ, 1894)



Αυτή είναι η κατάσταση στην οποία είναι χρήσιμο να προβάλουμε μια ανάγνωση του Κεφαλαίου που επιμένει στην αδιάλλακτη κατάδειξη της συστημικής φύσης του ίδιου του καπιταλισμού — η οποία δηλαδή αποκαθιστά τα πλεονεκτήματα μιας ολοκληρωσιακής ανάλυσης του συστήματος (χρησιμοποιώντας εδώ [τις έννοιες] ολότητα και σύστημα αδιακρίτως). Μας ενθαρρύνουν επίμονα να σκεφτόμαστε με όρους ανοιχτών και κλειστών συστημάτων, τα οποία έπειτα ως λογική συνέπεια αξιολογούνται ως καλά ή κακά συστήματα: έτσι, ο καπιταλισμός είναι ένα ανοιχτό, και επομένως καλό σύστημα, αυτό της αγοράς· ο κομμουνισμός είναι ένα κλειστό σύστημα, με όλα τα γραφειοκρατικά χαρακτηριστικά που συνεπάγεται ένας τέτοιος αποκλεισμός.

Η παράδοξη, θα μπορούσαμε να πούμε ως και διαλεκτική, πρωτοτυπία της ανάλυσης του Μαρξ είναι πως στο Κεφάλαιο, το "σύστημα" χαρακτηρίζεται ως ενότητα των αντιθέτων, και είναι το ανοιχτό σύστημα του καπιταλισμού που αποδεικνύεται πως είναι κλειστό. Με άλλα λόγια, αυτό που είναι ανοιχτό στον καπιταλισμό είναι η δυναμική της επέκτασής του (της συσσώρευσης, της εκμετάλλευσης, του ιμπεριαλισμού). Αλλά αυτή η δυναμική είναι και καταδίκη και αναγκαιότητα: το σύστημα δεν μπορεί να μην επεκτείνεται
· αν παραμείνει σταθερό, τότε λιμνάζει και πεθαίνει· πρέπει να συνεχίσει να απορροφά τα πάντα στο διάβα του, να εσωτερικεύει ότι του ήταν προηγουμένως εξωτερικό. Συνεπώς, μέσω μιας ανεστραμμένης ανάκλασης [chiasmus] που έχει γίνει διαλεκτική, κάθε τι κακό που χαρακτήριζε το κλειστό έχει μεταφερθεί στο ανοιχτό, χωρίς να συμβαίνει απαραίτητα και το αντίθετο. Ο καπιταλισμός είναι επομένως αυτό που μερικές φορές αποκαλείται καταχθόνια μηχανή, μια μηχανή αέναης κίνησης ή ένα αφύσικο θαύμα, του οποίου τα δυνατά σημεία είναι ότι πιο ανυπόφορο πάνω του. (Fredric Jameson, Representing Capital, 2011)


Μία από τις πολλές κατηγορίες αμοιβαίων κεφαλαίων είναι εκείνη των λεγομένων Index Funds, των κεφαλαίων δηλαδή τα οποία στηρίζονται ακριβώς στη σύνθεση κάποιου από τους εκατοντάδες χρηματιστηριακούς δείκτες που υφίστανται ανά τον κόσμο, με αποτέλεσμα οι αποδόσεις τους να είναι πανομοιότυπες των αποδόσεων των δεικτών αυτών. Τα εν λόγω αμοιβαία καθιστούν ιδιαίτερα εύκολη τη δουλειά των διαχειριστών κεφαλαίων, αφού ουσιαστικά δεν χρειάζεται να κάνουν επιλογές, με άλλα λόγια, ο διαχειριστής ενός Index Fund δεν χρειάζεται να παρακολουθεί επί μέρους μετοχές, αφού δεν επενδύει σε αυτές. H σύνθεση του αμοιβαίου κεφαλαίου του είναι δεδομένη και οι μόνες κινήσεις που απαιτούνται αφορούν στην αγορά ή στην πώληση μεριδίων. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο τα αμοιβαία αυτά κεφάλαια συμφέρουν ως επένδυση.[..]


Τα αρνητικά αυτής της κατηγορίας των αμοιβαίων κεφαλαίων είναι το εξής ένα: ουσιαστικά δεν προσφέρουν καμία προστασία στους επενδυτές, στην περίπτωση που επικρατούν πτωτικές τάσεις στην αγορά. [..]
Για να είμαστε σαφείς, τα Index Funds μπορεί να σας αποφέρουν μεγάλα κέρδη με λίγη τύχη και αρκετή υπομονή, ωστόσο μπορούν εξίσου εύκολα να σας παγιδεύσουν σε μεγάλες απώλειες ( Δήμητρα Κατραμάδου, «Ολα όσα θέλετε να ξέρετε» για τα Index Funds, Καθημερινή, 2002)



Από το 2008, μία μαζική μετατόπιση έχει συμβεί από τις ενεργητικές προς τις παθητικές στρατηγικές επένδυσης. Η αναπτυσσόμενη βιομηχανία κεφαλαίων παθητικών δεικτών κυριαρχείται από τις εταιρίες BlackRock, Vanguard, και State Stree, τις οποίες ονομάζουμε οι "Μεγάλες Τρεις". Αυτό το άρθρο είναι το πρώτο που χαρτογραφεί πλήρως την ιδιοκτησία των Μεγάλων Τριών στις ΗΠΑ. Διαπιστώσαμε πως ήδη στο 40% όλων των εισηγμένων εταιριών οι Big Three μαζί αποτελούν τον μεγαλύτερο μέτοχο ενώ στις εταιρίες του S&P 500 (βασικός χρηματιστηριακός δείκτης για τις εισηγμένες εταιρίες στις ΗΠΑ, ΣτΜ) το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 88%. Αυτή η επανασυγκέντρωση ιδιοκτησίας είναι πρωτοφανής και σε αντίθεση με την πρώτερη άνοδο των ενεργώς διαχειριζόμενων αμοιβαίων κεφαλαίων, όπως αυτή της [εταιρίας] Fidelity, πιθανώς θα μονιμοποιηθεί.[..]

Η επανασυγκέντρωση εταιρικής ιδιοκτησίας συνεπάγεται και την επανασυγκέντρωση του εταιρικού ελέγχου, καθώς οι διαχειριστές έχουν τη δυνατότητα να ασκήσουν τα δικαιώματα ψήφου που απορρέουν από τις μετοχές που ανήκουν στα κεφάλαιά τους. Επιπλέον, η άνοδος των κεφαλαίων παθητικών δεικτών μπορεί να αυξήσει τη συσπείρωση των επενδυτών ως μπλοκ και να πλήξει την εύρεση αποδοτικής τιμολόγησης, και ως εκ τούτου, πιθανώς να δημιουργήσει νέο συστημικό κίνδυνο.[..]




Σύμφωνα με τον Bogle, τα κεφάλαια παθητικών δεικτών αύξησαν το μερίδιο τους στην αγορά από το 4% του συνόλου των μετοχών αμοιβαίων κεφαλαίων το 1995, στο 16% το 2005. Από το 2005 έχουν διπλασιάσει το μερίδιο τους, φτάνοντας στο 34% το 2015. Τα κεφάλαια παθητικών δεικτών έχουν σημειώσει ραγδαία ανάπτυξη τα τελευταία δέκα χρόνια πρωτίστως επειδή είναι φθηνότερα για τους επενδυτές από τα ενεργώς διαχειριζόμενα κεφάλαια. Την περίοδο της ανάπτυξης, πριν την παγκόσμια οικονομική κρίση, οι περισσότεροι επενδυτές έδειχναν ανοχή στα υψηλά κόστη, ελπίζοντας πως οι διαχειριστές των αμοιβαίων και αντισταθμιστικών κεφαλαίων (hedge funds) θα έφερναν υψηλότερα κέρδη λόγω της ενεργητικής επενδυτικής στρατηγικής τους. Ωστόσο, γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρο τα τελευταία χρόνια πως η πλειοψηφία των ενεργώς διαχειριζόμενων αμοιβαίων κεφαλαίων καθώς και των αντισταθμιστικών κεφαλαίων δεν μπορούν σε μόνιμη βάση να αποδώσουν υψηλότερα κέρδη από καθιερωμένους δείκτες, ορόσημα της αγοράς όπως ο S&P 500.[..]

Ως εκ τούτου, τα κεφάλαια παθητικών δεικτών συνδυάζουν χαμηλά κόστη και αντίστοιχες αποδόσεις.[..] Οι περισσότεροι αναλυτές προβλέπουν πως τα παθητικώς διαχειριζόμενα κεφάλαια θα συνεχίσουν να αυξάνονται ραγδαία (αναπόφευκτα, εις βάρος των ενεργώς διαχειριζόμενων κεφαλαίων). Καθώς οι ρυθμοί ανάπτυξης της οικονομίας παγκοσμίως δε βελτιώνονται μια κατάσταση η οποία έχει χαρακτηριστεί ως "τετριμμένη στασιμότητα" ή "νέα μετριότητα"— η μέση απόδοση για τις περισσότερες διεθνείς αγορές μετοχών και χρέους αναμένεται να είναι συγκριτικά χαμηλή βραχυ-μεσοπρόθεσμα. Το Παγκόσμιο Ινστιτούτο McKinsey έχει μάλιστα προβλέψει πως στα επόμενα 20 χρόνια οι μέσες αποδόσεις των αμερικάνικων και ευρωπαϊκών μετοχών μπορεί είναι τόσο χαμηλές που να φτάνουν το 4% ανά έτος, ενώ τα αμερικάνικα και ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα μπορεί να έχουν ρυθμούς απόδοσης της τάξης του 0%. Αυτό ενισχύει περαιτέρω το συγκριτικό πλεονέκτημα των χαμηλού κόστους παθητικών επενδυτών σε σχέση με τα ενεργώς διαχειριζόμενα κεφάλαια.[..]

Το συνολικό μετοχικό ταμείο της Vanguard έχει πάνω από 400 δις δολάρια υπό τη διαχείρισή του, καθιστώντας το, το μεγαλύτερο επενδυτικό ταμείο στον κόσμο. Αυτά τα στοιχεία υποδηλώνουν πως ως αγορά, η βιομηχανία (παθητικής) διαχείρισης κεφαλαίων μπορεί να περιγραφεί καλύτερα ως ένα είδους ολιγοπωλίου, που κυριαρχείται από λίγους, πολύ μεγάλους παίχτες στην αγορά, το οποίο ωστόσο έχει οδηγήσει σε χαμηλά κόστη για του επενδυτές ως τώρα. [..] Όταν η Vanguard καινοτόμησε στα μέσα της δεκαετίας του 1970 με τη δημιουργία της έννοιας των κεφαλαίων δεικτών, δέχτηκε επίθεση για "αντιαμερικανισμό", ακριβώς επειδή κατείχε μετοχές σε όλες τις εταιρίες ενός δείκτη και δεν προσπαθούσε να βρει τις εταιρίες που είχαν τη βέλτιστη απόδοση. Συνεπώς, το νέο τριμερές διοικητικό συμβούλιο των BlackRock, Vanguard, και State Street ενδεχομένως να έρχεται σε σύγκρουση με την εικόνα των ΗΠΑ ως μια πολύ φιλελεύθερη οικονομία της αγοράς, στην οποία οι εταιρίες βρίσκονται σε σθεναρό ανταγωνισμό και η ιδιοκτησία είναι γενικά κατακερματισμένη. [..]

Επιπλέον, η κοινή παθητική επενδυτική στρατηγική των Μεγάλων Τριών καθιστά πιθανό με αυξητικούς ρυθμούς το ότι οι εισηγμένες εταιρίες τις αντιλαμβάνονται ως μια σχεδόν ομογενή δύναμη που έχει παρόμοιους στόχους. Επίσης, δείξαμε πως η συνεχιζόμενη ανάπτυξη των ETF και άλλων κεφαλαίων παθητικών δεικτών μπορεί να δημιουργήσει νέο οικονομικό κίνδυνο, συμπεριλαμβανομένης της αυξανόμενης συσπείρωσης επενδυτών ως μπλοκ και υψηλότερη μεταβλητότητα σε καιρούς σοβαρών οικονομικών ασταθειών. (Fichtner-Heemskerk-Garcia-Bernardo, Hidden power of the Big Three? Passive index funds, re-concentration of corporate ownership, and new financial risk, 2016)


Σ' ένα άρθρο με τίτλο "Ο σιωπηλός δρόμος προς τη δουλοπαροικία: Γιατί η παθητική επένδυση είναι χειρότερη από το μαρξισμό", μία ομάδα καθοδηγούμενη από τον επικεφαλής της GQEES, Ιnigo Fraser-Jenkins, λέει πως οι πολιτικοί και οι ρυθμιστικοί φορείς πρέπει να είναι ενήμεροι για τις κοινωνικές αιτίες υπέρ μιας ενεργητικής διαχείρισης στην επενδυτική βιομηχανία.

"Μια υποτιθέμενη καπιταλιστική οικονομία όπου η μόνη επένδυση είναι παθητική είναι χειρότερη και από μια κεντρικά σχεδιασμένη οικονομία και από μία οικονομία όπου η διαχείριση του κεφαλαίου είναι ενεργητικά καθοδηγούμενη από την αγορά", γράφουν.[..]


Υπό αυτό το πρίσμα, η παθητική διαχείριση σχεδόν ισοδυναμεί με μια μηδενιστική προσέγγιση στο ζήτημα της κατανομής του κεφαλαίου. (L. Kawa, Bernstein: Passive Investing Is Worse for Society Than Marxism, Bloomberg, 2016)

Το κεφάλαιο παράγει και αναπαράγει το κεφάλαιο, η ανταλλακτική αξία διαιωνίζει την ανταλλακτική αξία. Η κίνησή της δεν μπορεί παρά να γεννήσει το όριο αυτής της κίνησης και μαζί την αναπαραγωγή της στον φαύλο κύκλο του Μηδενός.

Και κάθε αναπαραγωγή φέρνει μαζί της μια ακόμη πιο εκφυλισμένη, πιο παρηκμασμένη εκδοχή της ανταλλακτικής αξίας από την προηγούμενη της. Από τη σκοπιά της αστικής τάξης, κάθε απόπειρα διεξόδου από τον κύκλο συνιστά μια τραγικοκωμική και εξιδανικευμένη αναδιατύπωση κάποιου προηγούμενου σταδίου της παρακμής του. Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του καπιταλισμού προσπαθούν απεγνωσμένα να αποδράσουν από την ολότητα τους. Ως άλλοι καλεσμένοι του Μπουνιουέλ, προσπαθούν να εξέλθουν από το δείπνο της ανταλλακτικής αξίας, μέσω αυτής, με στόχο να ξαναβρούν τη νοσηρότητά της.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν αέναοι φαύλοι κύκλοι παρά μόνο στις δοξασίες της θρησκείας που λέγεται πολιτική οικονομία. Διότι οι κύκλοι τελειώνουν με ασυνέχειες, ρήξεις, και προπάντων επαναστάσεις όταν το Μηδέν της ανταλλακτικής αξίας συναντά τον Αριθμό της αξίας χρήσης στην άρρητη, αχαλίνωτη, άπειρη ουσία του, στην τάξη που γεννά τη ζωή, στην εργατική τάξη.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου